ЕТС 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап брокерлер мен клирингтік орталықтарды лицензиялау тәртібін түсіндіреді
31.10.2025
«Еуразиялық Сауда Жүйесі» Тауар биржасы» АҚ (ЕТС) биржалық сауда қатысушыларына тауар биржаларының брокерлері мен клирингтік орталықтарының қызметін міндетті түрде лицензиялау туралы Қазақстан Республикасының заңнамасына енгізілген өзгерістердің күшіне енетінін хабарлайды.
2024 жылғы 30 желтоқсандағы №149-VIII «Биржалық сауда және кәсіпкерлік мәселелері бойынша кейбір заңнамалық актілерге өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес, 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап брокерлер мен клирингтік орталықтардың қызметі тек Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен берілген жарамды лицензия болған жағдайда ғана жүзеге асырылуы мүмкін.
Бұл реформа тауар нарығының ашықтығы мен тұрақтылығын арттыруға, инфрақұрылымдық қатысушылардың қызметіне бақылауды күшейтуге, мәмілелер бойынша міндеттемелердің орындалмау тәуекелдерін азайтуға және биржалық механизмдерге деген сенімді нығайтуға бағытталған.
⸻
Не өзгереді
2026 жылғы 1 қаңтардан бастап:
• лицензиясы жоқ биржалық брокерлер мен клирингтік орталықтардың қызметі заңсыз болып саналады;
• тауар биржалары лицензиясы жоқ брокерлерді саудаға жіберуге құқығы болмайды;
• 2019 жылға дейін берілген лицензиялар өз күшін жойды, тіпті олар «Е-лицензиялау» жүйесінде белсенді ретінде көрсетілген болса да.
⸻
Қатысушылар не істеуі керек
Брокерлерге «Е-лицензиялау» жүйесінде өз лицензиясының мәртебесін қазірден тексеру ұсынылады. Егер тізілімде 2019 жылға дейін берілген лицензия туралы жазба болса, оны порталдың функционалы арқылы өз еркімен қайтару қажет. Жаңартылған мемлекеттік қызмет іске қосылғаннан кейін брокерлер бекітілген талаптарға сәйкес жаңа лицензия алуға өтінім бере алады.
ЕТС клирингтік орталығы да заңмен белгіленген мерзімде лицензиялау рәсімінен өтеді. Бұл 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап сауда мен есеп айырысулардың үздіксіз жүргізілуін қамтамасыз етеді.
ЕТС аккредиттелген барлық брокерлермен, соның ішінде қызметі уақытша тоқтатылғандармен де түсіндіру жұмыстарын жүргізіп жатыр және лицензияларды тексеру мен жаңа реттеу форматына көшуге алдын ала дайындық шараларын уақтылы аяқтауды ұсынады.
⸻
Өтпелі кезеңдегі сауда жоспарлау
ЕТС қатысушыларға 2026 жылғы қаңтардың алғашқы күндеріне арналған сауда сессияларының кестесін алдын ала түзетуді ұсынады, бұл техникалық немесе ұйымдастырушылық кідірістердің алдын алады. Егер қатысушылардың лицензиясы болмаса, мәмілелердің бұзылу қаупі туындауы мүмкін.
⸻
Лицензиялау қызметінің техникалық іске асырылуы
Брокерлер мен клирингтік орталықтарды лицензиялау жөніндегі мемлекеттік қызметтің техникалық іске асырылуын Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі (ЦДИАӨМ) «Ұлттық ақпараттық технологиялар» АҚ-мен (ҰАТ) бірлесіп жүзеге асырады.
Интеграция аяқталғаннан кейін қызмет стандартты электрондық форматта қолжетімді болады. Өтінімдерді қабылдаудың басталуы туралы қосымша ресми мемлекеттік органдар мен ЕТС-тің ақпараттық арналары арқылы хабарланатын болады.
⸻
Жиі қойылатын сұрақтарға түсіндірмелер
2019 жылға дейін берілген лицензия жарамды ма?
Жоқ, мұндай лицензиялар өз күшін жойған. Егер «Е-лицензиялау» жүйесінде белсенді жазба көрсетілсе, оны өз еркімен қайтару қажет.
Егер брокер 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін лицензия алуға үлгермесе не болады?
Брокер лицензия алғанға дейін саудаға қатыса алмайды. Биржа аккредиттелмеген және лицензиясы жоқ қатысушылардан өтінім қабылдауға құқылы емес.
Лицензия алуға өтінім беріліп, бірақ ол әлі қаралмаса, жұмысын жалғастыруға бола ма?
Ресми лицензия алынғанға дейін брокерлік қызметті жүзеге асыруға болмайды.
⸻
ЕТС реттеушінің тұрақты, ашық және қауіпсіз тауар нарығын дамытуға бағытталған бастамасын қолдайды. Биржа сауда қатысушыларымен белсенді байланыс орнатып, кеңес беру көмегін көрсетеді және лицензиялау рәсімін түсіндіруге қатысты қолдау көрсетуге дайын. ЕТС барлық қатысушыларға алдын ала тексерулер жүргізіп, жаңа реттеу форматына көшуге дайындалуды ұсынады.
2024 жылғы 30 желтоқсандағы №149-VIII «Биржалық сауда және кәсіпкерлік мәселелері бойынша кейбір заңнамалық актілерге өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес, 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап брокерлер мен клирингтік орталықтардың қызметі тек Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен берілген жарамды лицензия болған жағдайда ғана жүзеге асырылуы мүмкін.
Бұл реформа тауар нарығының ашықтығы мен тұрақтылығын арттыруға, инфрақұрылымдық қатысушылардың қызметіне бақылауды күшейтуге, мәмілелер бойынша міндеттемелердің орындалмау тәуекелдерін азайтуға және биржалық механизмдерге деген сенімді нығайтуға бағытталған.
⸻
Не өзгереді
2026 жылғы 1 қаңтардан бастап:
• лицензиясы жоқ биржалық брокерлер мен клирингтік орталықтардың қызметі заңсыз болып саналады;
• тауар биржалары лицензиясы жоқ брокерлерді саудаға жіберуге құқығы болмайды;
• 2019 жылға дейін берілген лицензиялар өз күшін жойды, тіпті олар «Е-лицензиялау» жүйесінде белсенді ретінде көрсетілген болса да.
⸻
Қатысушылар не істеуі керек
Брокерлерге «Е-лицензиялау» жүйесінде өз лицензиясының мәртебесін қазірден тексеру ұсынылады. Егер тізілімде 2019 жылға дейін берілген лицензия туралы жазба болса, оны порталдың функционалы арқылы өз еркімен қайтару қажет. Жаңартылған мемлекеттік қызмет іске қосылғаннан кейін брокерлер бекітілген талаптарға сәйкес жаңа лицензия алуға өтінім бере алады.
ЕТС клирингтік орталығы да заңмен белгіленген мерзімде лицензиялау рәсімінен өтеді. Бұл 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап сауда мен есеп айырысулардың үздіксіз жүргізілуін қамтамасыз етеді.
ЕТС аккредиттелген барлық брокерлермен, соның ішінде қызметі уақытша тоқтатылғандармен де түсіндіру жұмыстарын жүргізіп жатыр және лицензияларды тексеру мен жаңа реттеу форматына көшуге алдын ала дайындық шараларын уақтылы аяқтауды ұсынады.
⸻
Өтпелі кезеңдегі сауда жоспарлау
ЕТС қатысушыларға 2026 жылғы қаңтардың алғашқы күндеріне арналған сауда сессияларының кестесін алдын ала түзетуді ұсынады, бұл техникалық немесе ұйымдастырушылық кідірістердің алдын алады. Егер қатысушылардың лицензиясы болмаса, мәмілелердің бұзылу қаупі туындауы мүмкін.
⸻
Лицензиялау қызметінің техникалық іске асырылуы
Брокерлер мен клирингтік орталықтарды лицензиялау жөніндегі мемлекеттік қызметтің техникалық іске асырылуын Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі (ЦДИАӨМ) «Ұлттық ақпараттық технологиялар» АҚ-мен (ҰАТ) бірлесіп жүзеге асырады.
Интеграция аяқталғаннан кейін қызмет стандартты электрондық форматта қолжетімді болады. Өтінімдерді қабылдаудың басталуы туралы қосымша ресми мемлекеттік органдар мен ЕТС-тің ақпараттық арналары арқылы хабарланатын болады.
⸻
Жиі қойылатын сұрақтарға түсіндірмелер
2019 жылға дейін берілген лицензия жарамды ма?
Жоқ, мұндай лицензиялар өз күшін жойған. Егер «Е-лицензиялау» жүйесінде белсенді жазба көрсетілсе, оны өз еркімен қайтару қажет.
Егер брокер 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін лицензия алуға үлгермесе не болады?
Брокер лицензия алғанға дейін саудаға қатыса алмайды. Биржа аккредиттелмеген және лицензиясы жоқ қатысушылардан өтінім қабылдауға құқылы емес.
Лицензия алуға өтінім беріліп, бірақ ол әлі қаралмаса, жұмысын жалғастыруға бола ма?
Ресми лицензия алынғанға дейін брокерлік қызметті жүзеге асыруға болмайды.
⸻
ЕТС реттеушінің тұрақты, ашық және қауіпсіз тауар нарығын дамытуға бағытталған бастамасын қолдайды. Биржа сауда қатысушыларымен белсенді байланыс орнатып, кеңес беру көмегін көрсетеді және лицензиялау рәсімін түсіндіруге қатысты қолдау көрсетуге дайын. ЕТС барлық қатысушыларға алдын ала тексерулер жүргізіп, жаңа реттеу форматына көшуге дайындалуды ұсынады.