Қазақстандағы еркін газ нарығы
Неліктен тауар биржасынан бас тартуға болмайды?
Біз сонша ұзақ жетуге тырысқан, Президент бірнеше рет талап еткен іс жүзеге асты – Қазақстан ақыры энергия көздері бойынша еркін биржалық саудаға, кем дегенде ішінара, көшті. Тауар биржасында қазір жалпы бензиннің 10% сатылып жатыр, бұл оның жетіспеушілігі мәселесін шешуге ғана емес, бағаны қалыпқа келтіруге де мүмкіндік берді, өйткені елде энергия көздерінің баға құрылымы ұзақ уақыт «қара қора» күйінде қалып, қалай жұмыс істейтіні түсініксіз болатын.
Қазіргі таңда тауар биржасында елдегі сұйытылған мұнай газының 65%-ы саудаланады, ал жаңа жылдан бастап газдың барлық көлемі электрондық биржалық сауда арқылы өтетін болады. Оның негізгі мақсаты қарапайым және түсінікті – еркін және теңгерімді нарық. Көрінгендей, бәрі дұрыс сияқты, бірақ әрдайым болатындай, наразылар табылды: еркін және, ең бастысы, ашық саудаға өту кезінде делдалдар маржиналдылығын жоғалтады – еркін биржалық сауда енгізілгенге дейін оптовый көлемді тек газ желілік ұйымдар ғана сатып ала алса, қазір бұл мүмкіндік ірі тұтынушыларға да берілген. Мұндай жүйе сондай-ақ барлық ескі «ауруларды» және жылдар бойы жасырылып келген проблемаларды оңай ашады: баға құрылымының бұрмалануы, негізгі қуатқа қолжетімділіктің жоқтығы, жасанды тапшылық.