ЕТС ЖЖМ-ға биржалық бағалардың қалыптасуының ашықтығы мен болжамдылығына қол жеткізді

2020 жылдан бастап ЕТС биржасы мұнай өнімдері үшін ұйымдастырылған нарық қалыптастыру мақсатында олардың құнын көрсететін түсінікті және әділ бағалық индикаторларды әзірлеумен жұмыс жүргізді. Қазіргі таңда бұл бағалық индикаторлар Argus Media тәуелсіз жетекші бағалық агенттігі тарапынан ресми түрде танылып, оның ресми сайтында жариялануда. Сонымен қатар, ЕТС ресми сайты ашық қолжетімді түрде соңғы үш жыл ішінде барлық зауыттар мен барлық мұнай өнімдері түрлері бойынша бағалық ақпаратты ұсынады. Бұл баға динамикасын бақылау үшін жасалған. Осы мақсатта 2022 жылғы қыркүйекке дейін сауда ұйымдастырушылар мен нарық қатысушыларын сертификаттау үшін арнайы ережелер бекітілді. 2022 жылғы қыркүйектен бастап МТИ бекіткен жаңа біртұтас ережелер күшіне енді, соған сәйкес лицензиясы бар кез келген биржа мұнай өнімдері бойынша сауда жүргізе алады, ал кез келген заңды тұлға немесе жеке кәсіпкер (ЖК) осы саудаға қатысып, жанар-жағармайды тікелей зауыттан сатып ала алады. «Біз бұл жағдайды биржалық сауда принциптеріне қайшы деп санаймыз, өйткені әр сатыға тек нарыққа тиімді қатысушылар ғана қатысуы керек. "Тең қолжетімділік" ұранымен квалификацияланған қатысушылардың құқығы ескерілмей қалды», – деп түсіндірді ЕТС басқарма төрағасы Құрмет Оразаев. Одан кейін спикер бірнеше сұраққа жауап берді, оның ішінде 2021 жылғы қыркүйекте кейбір мәмілелер бойынша мұнай өнімдерінің бағасын негізсіз көтерді деген айыптауларға түсініктеме берді. Айта кетейік, бұл туралы Алматыдағы АЗРК департаментінің жетекшісі Нұржан Ұранхаев 2022 жылы атқарылған жұмыс нәтижелерін баяндаған кезде мәлімдеген еді. «АЗРК-тен хабарламаны біз расында алдық, бірақ ол республикада электрондық сауда басталғаннан кейін екі жарым жылдан астам уақыттан кейін келді. Сондықтан біз таңғаламыз: сол уақыт ішінде реттеуші және АЗРК не істеді? 2021 жылғы қарашада хабарламаны алғаннан кейін ЕТС Астанада АЗРК басшылығы деңгейінде оны қарау жөнінде жиналыс өткізуді бастады. Онда барлық тараптар сол кездегі ережелерде олқылықтар бар екенін мойындап, оны жетілдіру үшін Энергетика министрлігіне ұсыныс жасауға шешім қабылдады. ЕТС дәл осыны жасады. Біз күнделікті негізде сауда нәтижелері бойынша барлық деректерді Энергетика министрлігі мен АЗРК-ға ұсынып отырдық, министрліктің хаттарына сәйкес әрекет еттік, яғни біздің іс-әрекетімізде күтпеген немесе өздігінен шешім қабылдау болмады. Негізгі бағаларды анықтау шешімін ЕТС биржасы өзі қабылдамады, ол шешімді KazEnergy, Қазақстан жанармай ассоциациясы, НПП «Атамекен» сияқты қоғамдық ұйымдар қатысатын басқарушы комитет қабылдайды, ал ЕТС тек беске қарсы бір дауысқа ие. Биржа комитет қабылдаған шешімдерге әсер ете алмады», – деп атап өтті ол. Содан кейін ЕТС басшысы мұнай өнімдері биржалық нарығындағы қазіргі жағдай туралы баяндады. «Болашақта биржалық сауда қатысушыларына қайтадан Агенттік тарапынан талаптар қойылуы мүмкін деген барлық негіздер бар. Қазіргі уақытта Сауда және интеграция министрлігі мен Энергетика министрлігінің сайттарында мұнай өнімдері бойынша сауда ұйымдастыру құқығы бар төрт биржа көрсетілген. Сол уақытта әр сауда күні үшін базалық бағалар алдыңғы күннің орташа салмақталған бағасы бойынша қалыптасуы керек, сонымен қатар ішкі нарыққа жеткізу жоспарының кемінде 70%-ы орындалуы шарт. Бірақ, өкінішке орай, төрт биржада бір уақытта бұл мониторинг жүргізу мүмкін емес, ал реттеушілер – МТИ және АЗРК – тарапынан нақты әрекеттерді біз көріп тұрған жоқпыз. Сондықтан олар қабылдайтын уақытылы емес шаралар ең ауыр салдарға әкелуі мүмкін деген қауіп бар. Жақын арада нарық қатысушылары әділ және мойындалатын бағалық индикаторларды қалыптастыру үшін сала мен биржалық реттеушілердің уақтылы және адекватты шешімдерін күтуде», – деп қорытты сөзін. Дереккөзі: [https://lsm.kz/etc-dobilas-prozrachnosti-birzhevyh-cen-na-gsm](https://lsm.kz/etc-dobilas-prozrachnosti-birzhevyh-cen-na-gsm) © LS